Gasnące ognie

15.10.2016 Antoni Ferdynand Ossendowski
#
  • Ferdynand Antoni Ossendowski, Gasnące ognie, Zysk i S-ka 2011

Książka Ossendowskiego anonsowana, jako powieść podróżnicza, zawierająca wszakże obfitość wątków historycznych, tych sprzed i po narodzeniu Chrystusa, jak też liczne cytaty z Biblii, w różnych językach - autor znał biegle siedem, może spowodować, że czytelnik poczuje się zagubiony, zmęczony obfitością treści.

Od pierwszych stron wiedziałam, że muszę tę lekturę dawkować, przemyśleć treści, próbować zapamiętać, co w przypadku „Gasnących ogni” nie jest łatwe.

Postanowiłam poznać autora, którego nazwisko gdzieś w dalekiej pamięci nie było mi obce, a jednak nie kojarzyłam go z żadnym tytułem. Nic dziwnego, książki Ossendowskiego od zakończenia II wojny były na indeksie, tzn. był zakaz drukowania, a także nakaz wycofania z przedwojennych ocalałych bibliotek.

Ten wychowany w Rosji człowiek, świadek rewolucji bolszewickiej był zaciekłym wrogiem ZSRR i jego przywódców, zmarł w 1945 roku. Jego życiorys obfituje w wydarzenia, z których można byłoby stworzyć co najmniej kilka scenariuszy filmów sensacyjnych, szpiegowskich, podróżniczych.

Nas interesuje przede wszystkim jego pasja podróżnicza, jedna z wielu wypraw, tym razem do Ziemi Świętej, Mezopotamii i Babilonu.

Pierwszy etap, z Polski do Constancy, odbyty pociągiem, nie za bardzo wciąga. Są to bardzo osobiste doznania, uwagi o towarzyszach podróży, uciążliwościach – głównie narzekanie. Początkowo nie mogę przyzwyczaić się do stylu pisarza. Jest on pełen patosu, przesadnie kwiecisty. Stanowczo wolę książki pisane prościej, konkretniej.

Kiedy jednak autor dociera do celu (Jafa), pojawia się coraz więcej faktów i czytelnik już nie zwraca się uwagi na te niezliczone ilości przymiotników , imiesłowów….

Ciekawe jest spojrzenie podróżnika na mieszkańców bliskiego wschodu. Trzeba tu wziąć pod uwagę, że podróż odbywa się pod koniec lat dwudziestych XX wieku, kiedy nie ma jeszcze państwa Izrael a Żydzi zamieszkują z woli Ligi Narodów i Wielkiego Komisarza małą enklawę, wydzieloną z Palestyny, będącej terytorium mandatowym Wielkiej Brytanii.
Leżąca obok Syria, jest z kolei „mandatem” Francji. Jak bardzo się to wszystko zmieniło po II wojnie - nie trzeba współczesnym tłumaczyć. Bliski Wschód, od lat jest daleki od stabilizacji i nie jest to już wyłącznie problem Arabów i Żydów lecz problem całego Świata.

Z lektury wyraźnie widać, że autor nie faworyzuje Żydów, nieco sympatii okazuje Arabom, zwłaszcza stróżom porządku z nadania Brytyjczyków.
Oburza się zwiedzając miejsca kultu religijnego chrześcijan na brak szacunku ze strony innych wyznań. Drażnią go hałaśliwe hordy dzieciaków, kupców, w miejscach dla chrześcijan świętych, dziwi się cuchnącym rynsztokom na szlaku Drogi Krzyżowej.

Można powiedzieć, że Ossendowski szuka bodaj najmniejszego śladu miejsc, gdzie przebywał Jezus ze swoimi uczniami i skrzętnie notuje zasłyszane opowieści, ubarwia je własną wiedzą, tak wielką, że aż przytłaczającą czytelnika.

Mój podziw wzbudza jego niezwykła kondycja fizyczna, kilkunastogodzinne podróże rozklekotanymi automobilami przez pustynie, często w obłokach chamsinu, po to aby czasem zobaczyć jakąś niewielką ruinkę, czy jakiś zapomniany klasztor. Ot, co znaczy głód doznań!
Dzisiejsi podróżnicy, korzystający z lotów, klimatyzowanych hoteli, mogą sobie tylko wyobrażać, co taki zawzięty podróżnik przeżywał, przemieszczając się po tych trudnych dla Europejczyka krajch.

Po Ziemi Świętej przyszła kolej na Damaszek, obecnie zniszczony działaniami wojennymi, później Mezopotamię i Babilon, dzisiaj Irak, Arabia Saudyjska, również wplątane w walkę z tzw . państwem islamskim.

Kiedy autor wymienia kolejne miejscowości, mimo woli przypominają się obrazy z TV, o zniszczeniach, o tragedii zwykłych ludzi. Kiedy zobaczyłam na zdjęciu autora ruiny Palmiry, przed oczami stanęły mi współczesne zdjęcia, Palmiry zniszczonej przez hordy islamistów. Nie mogę zrozumieć, dlaczego tubylcze ludy niszczą własną kulturę. Czemu ma to służyć? Podobnie zachowują się Talibowie w Afganistanie…

W książce Ossendowskiego jest wiele baśni i podań. Ja zachwyciłam się historią królowej Zenobii. Do czasu! Natrafiłam na coś, co pozbawiło mnie sympatii do autora. Cytuję:” W grobowcu wykutym w skałach nad Aniene  spoczęła niezwykła, tajemnicza królowa O SILE I UMYŚLE MĘSKIM…”
To w końcu lat dwudziestych XX wieku kobiety miały słabsze umysły od mężczyzn? Oj! Cuchnie mi to szowinizmem męskim!

Warto książkę przeczytać. Należy zwrócić uwagę na opis zalążków państwa Izrael, dołożyć do tego fakty mające miejsce już po II wojnie. Niekoniecznie z Internetu. Można sięgnąć po Oza. Doskonałe uzupełnienie historii Izraela.  

Maria Zarańska,
Sandomierz