Tam ci będzie lepiej

Ryszard Ćwirlej
Tam ci będzie lepiej
  • Czwarta Strona
    październik 2015
    211 x 137
    552 strony
    oprawa: miękka
    ISBN: 9788379762972

W powieści Marcina Wrońskiego Kwestja krwi, należącej do cyklu kryminalnego z komisarzem przedwojennej lubelskiej policji Zygmuntem Maciejewskim, pojawia się jako postać drugiego planu Anastazy Olkiewicz, ojciec Teofila, będącego jednym z głównych bohaterów serii kryminalnej Ryszarda Ćwirleja, której akcja rozgrywa się u schyłku PRL-u w Poznaniu i okolicach. We współczesnej prozie kryminalnej tego rodzaju gry intertekstualne nie są niczym wyjątkowym. Autorzy często „pożyczają” sobie nawzajem bohaterów, tworząc wariacje na temat ich losów. Jednak pojawienie się postaci Anastazego Olkiewicza mogło sugerować, że Ćwirlej, znany do tej pory jako twórca powieści neo-milicyjnych, zechce popróbować swoich sił jako autor kryminałów retro. I faktycznie, nie minęło wiele czasu, a pojawiła się powieść Tam ci będzie lepiej, otwierająca cykl kryminałów retro Ćwirleja z komisarzem poznańskiej policji Antonim Fischerem.

W nowej książce poznański pisarz połączył kryminał retro z powieścią szpiegowską. Akcja Tam ci będzie lepiej rozgrywa się w marcu 1924 roku w Poznaniu i Schneidemühl, czyli obecnej Pile. W stolicy Wielkopolski ktoś w bestialski, krwawy sposób morduje prostytutki. Poza tym znika oficer pułku piechoty, pracujący w komórce polskiego wywiadu wojskowego, a wraz z nim ważne dokumenty. Do wyjaśnienia obu spraw zostaje zaangażowany komisarz miejscowej policji Fischer. W przypadku zabójstw bohater działa oficjalnie, w ramach swoich obowiązków służbowych, w sprawach wojskowych – nieoficjalnie i – dodam – nie zawsze zgodnie z prawem, starając się bronić honoru pułku, w którym był niegdyś oficerem. Koniec końców oba śledztwa splatają się ze sobą w bardzo zaskakujący sposób.

W Tam ci będzie lepiej Ćwirleja znajdują się schematy i rozwiązania doskonale już znane z kryminałów retro innych autorów. Jest psychopatyczny seryjny morderca, traktujący kobiety nożem, jest główny bohater, będący twardzielem o miękkim sercu i własnych, niezłomnych zasadach, jest w końcu przestrzeń miejska, odgrywająca w powieści bardzo ważną rolę. Przedwojenny Poznań ukazywany jest w książce Ćwirleja z wyraźnym pietyzmem i dbałością o szczegół jako miasto kontrastów, w którym reprezentacyjne miejsca sąsiadują z kwartałami nędzy oraz zbrodni i w którym zaledwie kilka lat po odzyskaniu niepodległości mocno ścierają się dwa żywioły: niemiecki i polski. Autor Błyskawicznej wypłaty wprowadził do swojego kryminału retro kilka nowych elementów, odświeżając w ten sposób konwencję. Bardzo istotny w Tam ci będzie lepiej jest wątek problemów z budowaniem państwowości i w miarę jednolitego społeczeństwa w II RP na gruzach trzech zaborów, które bardzo różniły się choćby stopniem rozwoju cywilizacyjnego, systemami prawnymi i mentalnością mieszkańców. Ćwirlej ukazuje je, konfrontując rodowitych poznaniaków, takich jak Fischer, z „nowymi poznaniakami”, przysłanymi zwykle z dawnej Kongresówki, jak podwładny komisarza – Siewierski, których dzieli bardzo wiele, od nawyków językowych począwszy, a na stosunku do prawa czy obowiązków skończywszy. Ciekawie prezentuje się w powieści wątek szpiegowski. Ćwirlej nawiązuje do rzadko przedstawianej w prozie szpiegowskiej czy sensacyjnej sprawy współpracy wywiadów niemieckiego i sowieckiego w okresie międzywojennym oraz przedstawia początki działalności tychże wywiadów, kiedy daleko jeszcze im było do późniejszych profesjonalizmu i skuteczności.

Ćwirlej, co udowodnił w cyklu powieści neo-milicyjnych, ma dryg do tworzenia intrygujących, przykuwających uwagę fabuł i wyrazisty, rozpoznawalny na pierwszy rzut oka styl. Wszystkie te atuty potwierdził w Tam ci będzie lepiej. Intryga kryminalna w powieści, mimo iż nie nazbyt skomplikowana i oparta na sprawdzonym schemacie jako katalizatorze akcji (seria zabójstw kobiet dokonanych przez psychopatę), prowadzona jest przez pisarza pewną ręką i trzyma w napięciu do ostatniej strony. Umiejętnie wplecione w fabułę motywy i wątki obyczajowe, oparte przede wszystkim na krótkich prezentacjach postaci drugoplanowych, dobrze oddają koloryt lokalny, przybliżając specyfikę życia w Poznaniu w początkach lat 20. XX wieku.         

Wydawać by się mogło, że różnica pomiędzy podgatunkami kryminału, którymi są powieść neo-milicyjna i kryminał retro, nie jest wcale duża. Nic bardziej mylnego. Oba te podgatunki wymagają innego rodzaju pracy z materiałem źródłowym oraz opierają się na odmiennych konstrukcjach fabularnych. Nie jest łatwo przestawić się z pisania w jednym podgatunku na pisanie w drugim tak, aby zachować tę samą – wysoką – jakość tekstu. Ćwirlejowi w Tam ci będzie lepiej udało się to bez problemu, rzekłby nawet, że z zadziwiającą lekkością, co świadczy o tym, że poznański autor jest prawdziwym mistrzem w rzemiośle tworzenia prozy kryminalnej.

- Robert Ostaszewski