Filip Springer

#
  • fot. z archiwum autora

Filip Springer (ur. 1982) - fotograf i reporter, finalista wielu prestiżowych polskich nagród literackich. Ukończył archeologię na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Swoje fotografie prezentował na wystawach indywidualnych w wielu polskich miastach.

Wprowadził do polskiego reportażu nowy temat: architekturę. Już w pierwszej książce, głośnym debiucie "Miedzianka. Historia znikania" (Czarne 2011), opisał dzieje małego miasteczka na Dolnym Śląsku, które w krótkim czasie zniknęło z powierzchni ziemi. To nie tylko rekonstrukcja losów jego mieszkańców  - Niemców, Polaków, Rosjan i Romów - lecz także opowieść o piętnie, jakie historia odciska na życiu zwykłych ludzi, oraz o tym, jak sam człowiek wpływa na otaczający go krajobraz: w Miedziance w ciągu wieków działały kopalnie, które rujnowały środowisko.  Zmianom historycznym towarzyszyła tu stopniowa, konsekwentna dewastacja miasta, które w końcu niemal dosłownie zapadło się pod ziemię. Autor znakomicie oddaje proces powolnej erozji, niszczenia; w kolejnych stop-klatkach zatrzymuje obrazy zmieniającej się przestrzeni - popadających w ruinę domów, zapadających się drzew, ale też podstępnego wysiedlania mieszkańców miasteczka skazanego przez władze na zniknięcie.

O ile w "Miedziance" architektura stanowi ważne tło dla opisu ludzkich losów, o tyle w kolejnych książkach autora ("Źle urodzone. Reportaże o architekturze PRL-u", Karakter 2012, "Zaczyn. O Zofii i Oskarze Hansenach" MSN i Karakter 2013, "Wanna z kolumnadą. Reportaże o polskiej przestrzeni", Czarne 2013) urasta ona do rangi głównej bohaterki. Springer pisze o architekturze z pozycji jej użytkownika - przeciętnego mieszkańca czy też zwykłego przechodnia - i tym samym niejako wyrywa ją z objęć specjalistów, architektów i urbanistów. Wychodząc od prostych pytań, np.: dlaczego architektura PRL-owskiego modernizmu tak źle się starzeje i dlaczego budzi takie kontrowersje?; dlaczego polscy architekci nie słyszeli na studiach o Oskarze Hansenie?; dlaczego przestrzeń, w której mieszkamy, jest tak brzydka?, autor opowiada nie tylko o architekturze, ale też o ekonomicznych i społecznych mechanizmach, które w różny - w zależności od czasu i miejsca - sposób determinują jej funkcję i ostateczną formę.

Reportera interesuje także inne oblicze architektury, która bywała wykorzystywana jako narzędzie stosowane do kształtowania relacji społecznych i wpływania na ludzkie zachowania. Stąd zapewne szczególna uwaga, jaką poświęcił peerelowskiemu modernizmowi, a zwłaszcza architektowi-wizjonerowi Oskarowi Hansenowi. W "Zaczynie" Springer ciekawie rozszerza kontekst opowieści, wprowadzając wątek skandynawski; za pomocą kilku kresek pokazuje, jak przyjęty tam  model społeczny odbija się w architekturze i stosunku ludzi do otaczającej ich przestrzeni  i vice versa.

Książki Springera zawierają często element reporterskiego śledztwa; autor dociera do nieznanych świadectw, dokumentów, zestawia relacje osób, które w odmienny sposób interpretują te same zdarzenia. Motyw ten jest wyraźnie widoczny w "Miedziance", ale też w książce o bardziej publicystycznym zacięciu, "Wannie z kolumnadą", w której reporter stara się m.in. dotrzeć do osób odpowiedzialnych za bezprawne umieszczanie wielkoformatowych reklam na budynkach mieszkalnych.

Ważnym elementem książek Springera są fotografie, które wplata w tekst często na prawach równolegle rozwijanej opowieści ("Źle urodzone" i "Wanna z kolumnadą"). Jego zdjęcia są rozpoznawalne na pierwszy rzut oka: chłodna tonacja barw, melancholijny dystans, niewymuszona malarskość, gdzieniegdzie odrobina ironii. Jak sam przyznaje, teksty stara się komponować na podobnych zasadach, jakimi rządzi się reportaż fotograficzny; w analogiczny sposób operuje w nich bliższymi i dalszymi planami, rytmem, detalem. Choć jego książki są poświęcone konkretnym zjawiskom czy postaciom architektów, mają zawsze głębszy, egzystencjalny wymiar, dzięki czemu wykraczają poza doraźny opis. Pisarstwo Springera zostało już docenione zarówno przez krytyków, jak i czytelników - jest on uznawany za jednego z najzdolniejszych autorów swojego pokolenia.

Bibliografia

  • Miedzianka. Historia znikania, Wołowiec: Czarne, 2011
  • Źle urodzone. Reportaże o architekturze PRL, Kraków: Karakter, 2012
  • Zaczyn. O Zofii i Oskarze Hansenach, Kraków: Karakter, 2013
  • Wanna z kolumnadą. Reportaże o polskiej przestrzeni, Wołowiec: Czarne, 2013
  • 13 pięter, Wołowiec: Czarne, 2015
  • Księga zachwytów, Warszawa: Agora, 2016
  • Miasto Archipelag. Polska mniejszych miast,Kraków: Karakter, 2016

TŁUMACZENIA:

niemiecki:

  • Kopfgeburten [Źle urodzone], tłum. Lisa Palmes, Berlin: Dom Publishers, 2015